Қазіргі қоғамда ажырасу – жиі кездесетін әлеуметтік құбылыс. Соңғы жылдары бұл тақырып ашық талқыланатын мәселелердің біріне айналды. Дегенмен, әсіресе әйелдерге қатысты ажырасу стереотиптерге толы. Нәзік жандылардың ажырасу туралы шешім қабылдауы жиі сынға ұшырап, олардың таңдауы көпшілік арасында теріс көзқарас тудырады. Бұл материалда ажырасу және опасыздық тақырыбына байланысты қалыптасқан стереотиптер, олардың әйелдердің өміріне әсері және заманауи ортада орын алатын өзгерістер туралы сөз қозғалады.
Қазақстандағы ажырасу статистикасы
Қазақстанда ажырасу мәселесі соңғы жылдары көпшілік назарында тұр. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2022 жылы елімізде 128,5 мың неке тіркеліп, бұл көрсеткіш 2021 жылмен салыстырғанда 8,4%-ға төмендеген. Сол жылы 17,7 мың ажырасу тіркеліп, бұл да 2021 жылғы деңгейден 8,1%-ға азайғанын көрсетеді.
Әлеуметтанушы Айман Жүсіпованың пікірінше, қазіргі жастардың отбасылық құндылықтарға деген көзқарасы өзгерген. Әйелдер отбасында екінші орында болғысы келмей, барлық салада, оның ішінде отбасылық қатынастарда да тең құқық болғанын қалайды. Сонымен қатар, қаржылық мәселелер де ажырасуға әсер етеді. Әйелдер қазір жұмыс істеп, жақсы табыс табады, бұл кейбір өңірлерде түсініспеушілікке әкелуі мүмкін.
Ажырасудың негізгі себептері:
• Мінез-құлық сәйкессіздігі
• Қаржылық қиындықтар
• Опасыздық
• Отбасылық зорлық-зомбылық
• Туыстардың араласуы
Осы факторлардың ішінде опасыздық пен қаржылық мәселелер жиі аталады. Әйелдер қауымында ажырасуға себеп болатын тағы бір маңызды фактор – отбасындағы психологиялық қысым мен зорлық-зомбылық.
Стереотиптердің әйелдерге әсері
Қоғамда әйелдердің ажырасуы жиі теріс көзқараспен қабылданады. Әсіресе ауылдық жерлерде ажырасқан әйелге тағылатын стереотиптер кең таралған:
• «Әйел кез келген жағдайда отбасын сақтауы керек»
• «Ажырасқан әйел – бақытсыз»
• «Балалары үшін шыдау керек»
• «Күйеуін ұстай алмаған әйел»
Бұл пікірлер әйелдердің өз таңдауын жасауына кедергі келтіреді. Кейбір әйелдер осы көзқарастардан қорқып, психологиялық қысымға қарамастан, отбасын сақтауға тырысады.
Опасыздық және гендерлік айырмашылықтар
Опасыздық – ажырасудың ең көп тараған себептерінің бірі. Бірақ қоғамда әйелдер мен ерлердің опасыздығына деген көзқарас әртүрлі. Ер адамның опасыздығы жиі «қалыпты» немесе «кешірімді» әрекет ретінде қабылданса, әйелдің опасыздығы қатал сынға ұшырайды.
Сарапшылардың айтуынша, бұл гендерлік көзқарас ғасырлар бойы қалыптасқан патриархалдық жүйенің салдары. Әйелдің адалдығы отбасының тұтастығымен тығыз байланысты деп есептеледі, ал ер адамға көбірек еркіндік беріледі.
Әйелдердің ажырасу туралы шешімі: еркіндік пен тәуелсіздік
Соңғы жылдары әйелдер ажырасуға белсенді түрде бастамашы бола бастады. Бұл олардың экономикалық тәуелсіздігі мен гендерлік теңдікке деген көзқарасының өзгеруімен байланысты. Қазақстанда жұмыс істейтін әйелдердің үлесі 48%-ды құрайды. Қаржылық тәуелсіздік әйелдерге өз шешімдерін еркін қабылдауға мүмкіндік береді.
Ажырасу – өмірдегі ауыр, бірақ кейде қажетті шешім. Әйелдердің ажырасуға қатысты шешімдері стереотиптер мен қоғамның сынына жиі ұшырайды. Дегенмен, қазіргі заман әйелдердің өз таңдауын жасауға, еркін өмір сүруге және жеке бақыты үшін күресуге мүмкіндік береді.
Қоғамдағы стереотиптерді жою үшін әйелдердің экономикалық және психологиялық қолдауына ерекше назар аудару керек. Әрбір әйелдің өз өмірін таңдауға құқығы бар екенін мойындау – гендерлік теңдікке жетудің маңызды қадамы.
